Mystiek in kruissteek

Material photography heet het. En ik kon me er in eerste instantie niet veel bij voorstellen. Een goede foto is toch al genoeg kunst? Wat zou je daar nog aan toe willen voegen, aan willen veranderen?
Margriet Luyten (1952) voerde haar landschapsfoto’s uit in wol. Ze weefde ze op de computergestuurde machines van het TextielLab in Tilburg. Toen ik het resultaat zag, in de Willem II Fabriek in Den Bosch was ik in een keer om.
langszijLuytens kleden zijn om te beginnen een ontdekkingstocht voor het oog. Van een paar stappen afstand vertonen ze een hyperrealisme dat geen ‘gewone’ foto ooit bezit. Dat komt door het reliëf dat de wol op bepaalde plekken heeft -wat een ongelofelijk nauwkeurig werk moet dat geweest zijn: bepalen waar je iets net wat ophoogt. Met evenveel zorg bouwde Luyten haar kleuren op. Pas van dichtbij zie je hoe haar zwart is samengesteld uit grijzen en bruinen, hoe haar groen rood doorschoten is. Sneeuw, een herstblad, een schapenvacht (wol als wol!), ze nodigen allemaal uit om aangeraakt te worden. (Ik mocht heel even, maar het is normaal uiteraard niet de bedoeling). Materie en illusie vinden elkaar in dit werk. Maar Luyten doorbreekt het ‘net echte’, door heel eerlijk aan de randen van de kleden te tonen waaruit ze zijn opgebouwd: gekleurde draden.rafelSubtiel -Luyten wil geen slogans- borduurde ze, gewoon in kruissteek, fragmenten van gedichten op de kleden. Een beeld dat mij louter aangenaam toescheen, zo’n arcadië met schaapjes in een frisse weide, kreeg als tekst ‘Was für ein schöner Sonntag!’. Een boektitel van de Spaanse Jorge Semprún die in de Tweede Wereldoorlog tewerkgesteld was in het concentratiekamp Buchenwald. Luyten nam de foto die als uitgangspunt voor het kleed diende, in Buchenwald en vertaalde de titel (Quel beau dimanche!) in het Duits. Een plek draagt zijn geschiedenis helemaal niet, totdat je het verhaal weer vertelt. En Luyten doet dat, heel voorzichtig, maar zeker: kruisje voor kruisje verankerd in het landschap.between eternityLang sta ik voor een wuivende bosweide, zoals vaak in haar werk valt het licht in schachten of vlekken. Ik lees de tekst: Between eternity and time. Maar eeuwigheid is toch gewoon heel veel tijd? Nee! Eeuwigheid bestaat buiten de tijd. Eeuwigheid kan immers niet voortschrijden, dan zou zij gewoon weer tijd worden, uit te drukken in uren, dagen, jaren. Eeuwigheid, als we er al een notie van kunnen hebben, kan er alleen maar in het moment zijn. Mystici spreken wel van ‘this timeless moment’. En je kunt erom bidden en eindeloos op een kussen zitten mediteren, maar dat moment, als het al komt, is altijd onverwacht. De kloktijd doorkliefd.
Luyten doet niet aan onzorgvuldigheid en de tikletters van het woord TIME lopen net uit de regel. Wat wil Luyten daarmee zeggen? De tekst is van de Amerikaanse schrijfster Emily Dickinson (1830-1886). Zij bracht haar leven in zelfverkozen kluizenaarschap door. In verschillende gedichten liet zij merken dat haar wereld niet is zoals de wetenschapper hem benoemd. Althans, daar is het niet klaar mee. De bioloog die de meeldraden telt, om dan de bloem tot een bepaalde soort te rekenen, heeft die de hele bloem gezien?
Zij schreef:
Veel Waan is hoogste Logica-
Voor ’t oog dat onderscheidt-
Veel Logica -Waanzin ten top-herfstLuyten gebruikt meer regels van Dickinson. In een glorieus herfstlandschap is in het rood van de gevallen bladeren nog net te ontwaren: I slew a worm the other day. Zeker, iedereen die wandelt (of tuiniert) velt heel wat klein gewemel terwijl hij voortgaat. Maar gaat het daarover? Thuis zoek ik het gedicht op. Dickinson noemt naast de worm ook een bloem, de vlinder, zelfs de hemel. En haar ergernis is onontkoombaar: telkens duidt een bioloog, ‘een monster’, of een hemelkaartenmaker haar hoe ze de dingen moet zien. En Dickinson zegt ‘nee’. Omdat zij meer zag. Gaat het werk van Luyten daarover?

Voor deze post is gebruik gemaakt van: Emily Dickinson, Verzamelde Gedichten. Vertaling en commentaar Peter Verstegen, Uitgeverij Van Oorschot, Amsterdam 2011

Advertenties
Dit bericht werd geplaatst in Landschap en getagged met , , , , , , , , , . Maak dit favoriet permalink.

Een reactie op Mystiek in kruissteek

  1. paultvoors zegt:

    Prachtig werk. Je denkt bij een eerste blik gewoon dat het foto’s zijn. Ik kan er nog een week heen in Den Bosch eens kijken of dat gaat leuken…
    Toch heb ik wel een vraag. In het begin je blog bespreek je het nauwkeurig handwerk van de kunstenares t.a.v. dikte en kleurgebruik. De breimachine is echter computergestuurd… Hoe stuur je die dan bij? Geen verstand van die brei machines

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s