Bij het Staatsbosbeheer afscheid van Frans Vera

Sinds eind negentiende eeuw zijn generaties scholieren en studenten opgegroeid met het beeld dat grote delen van Europa vroeger, zeg voordat de eerste permanente nederzettingen ontstonden, uit een aaneengesloten bos bestonden. De spreekwoordelijke eekhoorn zou tussen het Haagse Bos en Bialowieza van kruin tot kruin hebben kunnen hoppen zonder ooit de grond op te hoeven.

Een van de mensen die probeert dit beeld te ontkrachten is Frans Vera. Hij gelooft sinds zijn dissertatie (1997) dat het Europese landschap na de ijstijden (en dus voor grootschalige menselijke bemoeienis) er parkachtig uitzag, met boomgroepen en ‘bosweiden’. Alles in een dynamische afwisseling omdat bijvoorbeeld door de invloed van herbivoren de clumps van bomen weer degenereren tot graslanden.

Beide theorieën gaan uit van hoe bosverjonging verondersteld wordt te werken. De gesloten bos aanhangers gaan er vanuit dat bijvoorbeeld door bliksem of storm open plekken ontstaan waar allerlei (lichtminnende) soorten een kans krijgen. Vera vindt die redenering niet toereikend. Hoe zou de eik dan moeten overleven? Die zou door sneller groeiende beuken volledig in de schaduw gesteld worden en sterven.

Vera stelt dat in zijn parkachtig bosbeeld, verjonging plaatsvindt tussen stekelige planten in de open delen. Daar, goed beschermd tegen de gretige tong van de grazers, kunnen zaden en vruchten ontkiemen. Zo’n plek kan dan weer uitgroeien tot een boomgroep die weer kan vervallen tot grasland.

Bovenstaande is natuurlijk ‘in grote stappen snel thuis’. Terwijl er nog hevige debatten woeden die met veel verfijnder argumenten worden gevoerd dan ik hier kan bloggen.

Het interessante nu is dat Engeland landschappen kent die er min of meer zo uit zien als het oer-mozaiek van Frans. Vooral in de soms 1000 jaar oude ‘deer parks’ kun je zo’n afwisseling van open en gesloten delen aantreffen. De grote vraag is uiteraard of de deer parks een voortzetting zijn van een ‘natuurlijk’ landschap – of niet.

De geleerden zijn er niet over uit. Ik ook niet. Maar er eens gaan kijken is een goed begin. Met Frans was ik ooit in The old deer park op Chatsworth, een van de belangrijkste huizen van Engeland. Het is alsof je een schilderij van Claude Lorrain binenstapt. Zó harmonieus is het geheel van huis, tuin, park en borrowed landscape.

En dan de eiken in het deer park, ergens tussen de 500 en 900 jaar oud!

Eeuwenoude eiken op Chatsworth

Frans Vera in holle eik, Chatsworth

Blogger bij eik op Chatsworth; “de mijne is groter!”

Volgde de kunst hier de natuur of wordt de natuur de regels der kunst opgelegd?

Dát is het leukste gesprek met Frans. Weet Frans dat dit gesprek ook plaatsvindt op een ander great estate? Sissinghurst! Daar probeert Adam Nicolson niet alleen de wereldberoemde kasteeltoren te beheren maar ook een levend landschap met veeteelt en akkerbouw (weer) op gang te krijgen. In het prachtige boek dat hij hierover schreef, noemt hij ‘the brilliant Dutch forest ecologist Frans Vera’. Met Frans’ boek in de hand bekijkt hij zijn landschap met oeroude weald.

Nicolson: ”if I walk out from Sissinghurst, across the Park, into the wood, and out again into the pasture fields beyond it, where the oaks grow spreadingly in the light, I may well be walking through a place whose condition is rather like it was five thousand years ago.”

Maar wie is Adam Nicolson? Dat is de kleinzoon van de formidabele Vita Sackville-West! (Die ‘model’ stond voor Orlando van Virginia Woolf). Zelf schreef ze ook. Zoals The Land uit 1926, waarin een angstaanjagend stuk over het donkergroene woud…

Wat zou het geweldig geweest zijn om Vita te zien duelleren met Frans!

Dit bericht werd geplaatst in Landschap en getagged met , , , , , , , , . Maak dit favoriet permalink.

Een reactie op Bij het Staatsbosbeheer afscheid van Frans Vera

  1. Pingback: BuitenPlaatsen

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s